Erciyes Üniversitesi Aşı Araştırma ve Geliştirme Uygulama ve Araştırma Merkezi (ERAGEM), Erciyes Üniversitesi’nin öz kaynakları ile oluşturulmuş olup, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) standartlarına uygun olarak akredite edilmiştir. Biyogüvenlik Seviyesi 2 (BSL-2), Biyogüvenlik Seviyesi 3 (BSL-3) ve Hayvan Biyogüvenlik Seviyesi 3 (ABSL-3) laboratuvarlarını bünyesinde barındırmaktadır. ERAGEM, aşı geliştirme çalışmalarına 2013 yılında başlamış ve 3 Mayıs 2015 tarihinde 29344 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan yönetmelikle resmi olarak kurulmuştur (http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/05/20150503-13.htm). Bu yapı, Türkiye’de yüksek biyogüvenlik standartlarını sağlayan BSL-3 laboratuvarına sahip bir merkez olarak, özellikle viral hastalıklara yönelik aşı araştırma ve geliştirme çalışmalarını yürütmektedir.
ERAGEM tarafından Faz 1, Faz 2 ve Faz 3 klinik çalışmalarında kullanılacak aşı dozlarının üretimi için gerekli olan pilot tesisin kurulmasına yönelik altyapı projesi, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından Altyapı Destek Programı kapsamında Ekim 2018’de onaylanmıştır. “Kırım Kongo Kanamalı Ateş Hastalığı Aşısı Faz Çalışmaları İçin GMP Laboratuvarının Kurulması” başlıklı projenin ihalesi Mart 2020’de yapılmış, Nisan 2020’de sözleşmesi imzalanarak yapım sürecine başlanmıştır.
ERAGEM, kritik öneme sahip viral hastalıklara karşı aşı geliştirme çalışmalarında önemli başarılara imza atmıştır. Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi Hastalığı (KKKAH) için geliştirilen inaktif tüm virüs aşısı (KKA-Vax), Erciyes Üniversitesi İyi Klinik Uygulamalar Merkezi’nde (İKUM) 52 gönüllü üzerinde denenerek Faz 1 çalışmaları Nisan 2017’de başarıyla tamamlanmıştır. Ayrıca, ERAGEM’de yürütülen ve TÜBİTAK (1003 - Öncelikli Alanlar Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı) tarafından desteklenen KKKAH’na karşı aşı geliştirme projesi 2019 yılında tamamlanmış, geliştirilen adenovirüs vektör temelli aşı, hayvan modellerinde %100 koruyuculuk sağlamıştır.
2020 yılı itibarıyla, küresel ölçekte etkisini gösteren ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından pandemi olarak ilan edilen COVID-19’a karşı, virüsün Türkiye’de tespit edilmesinden kısa bir süre sonra ERAGEM bünyesinde aşı geliştirme çalışmalarına başlanmıştır. Merkezde bulunan Biyogüvenlik Seviyesi 3 (BSL-3) ve Hayvan Biyogüvenlik Seviyesi 3 (ABSL-3) laboratuvarları kullanılarak, T.C. Sağlık Bakanlığı, Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı (TÜSEB) ve Erciyes Üniversitesi tarafından desteklenen proje kapsamında öncelikle virüs izole edilmiştir. Bunu takiben geliştirilen inaktif tüm virüs aşısının preklinik çalışmaları tamamlanmıştır. Bu süreçte, aşının Faz 1 ve Faz 2 klinik çalışmaları, Erciyes Üniversitesi İyi Klinik Uygulamalar Merkezi (İKUM) ile iş birliği içinde yürütülmüştür.
T.C. Sağlık Bakanlığı’nın koordinasyonunda ülke genelinde gerçekleştirilen Faz 3 çalışmaları sonucunda TURKOVAC aşısı, Aralık 2021’de acil kullanım onayı almıştır. ERAGEM bünyesinde TURKOVAC aşısının geliştirilmesi sırasında, SARS-CoV-2’nin vahşi tip Wuhan suşu (SARS-CoV-2/human/TUR/ERAGEM-001/2020) izole edilmiş ve tüm genom haritası çıkarılmıştır. Pandemi sürecinde ortaya çıkan endişe verici varyantlar (Alfa, Delta, Omicron, BA.5, XBB) da kısa süre içinde izole edilmiş ve genom haritaları tamamlanmıştır. TURKOVAC aşısının bu varyantlara karşı etkinliği, transgenik fareler üzerinde ve Faz çalışmalarına katılan gönüllülerin serumları üzerinde yapılan deneylerle araştırılmıştır.
2022 yılında, Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi Hastalığı’na (KKKAH) karşı geliştirilen adenovirüs vektör temelli aşı çalışmaları yeniden başlatılmıştır. 2023 yılında TÜSEB tarafından desteklenen proje kapsamında, preklinik aşamanın 2025 yılında tamamlanması ve klinik aşamaya geçiş için gerekli koşulların sağlanması hedeflenmektedir.
